San Roke
San Rokeren baseliza Abandoko Udal Gobernuaren aginduz eraiki zen 1575eko azaroaren l4an.
Sasoi hartan Bizkaia kolera-izurri larri batek jota zegoen eta, dirudienez, sarraski handia egin zuen Abandoko Errepublika txikian. Udalak, asaldaturik, boto handia egin zuen San Vicente Martiriaren elizan Pagasarrin baseliza bat eraikiko zuela, San Roke izurridunen patroiari eskainia izango zena, eta halaber urtero prozesioan joango zela leku horretara baldin izurritea amaitzen bazen. Kronikek diotenez, santuak artatsu ihardun zuen eta gaitza azkar murriztu zen, desagertu arte.
Ordudanik, abuztuaren 16 guztietan, San Roke egunean ohiko erromeriak ospatu ziren toki hartan, harik eta, sasoi hartan Hiria zatituta zegoen gainerako udalbatzen lehiakidekeriengatik eta Gotzaindegiaren lizentzia bati esker, ekitaldi hauek Santiagoko parroki elizara lekualdatu ziren 1810ean.
Ez dugu San Rokeni dedikaturiko kapitulua itxi, beste pasadizo interesgarri batzuk kontatu barik:
Bilbo eta baselizaren artean zegoen ibilbideagatik eta kontutan izanda haren jaiegunean gehienetan egiten ohi duen beroa, prozesioan parte hartzen zuten emakumeen artean buruko zapirik ez eroatea eta elizan burutsik sartzea zabaldu ei zen. Hori Logroñoko eliz agintarienganaino heldu zen, berauengan gaitzestasun handia -idatzita agertzen den legez: "gran desafecto" sortuz halako portaera adeigabeagatik.
Horregatik, Logroñon l6lOean egindako Elizbarrutiko Sinodoak dekretu bat eman zuen, honek bere xedapenetan honako honela zioen: agindu eta xedatzen dut ezen, betebeharrezko lege gisa, Bizkaiko Jaurerrian ez dadila begi onez hartu Elizan burutsik zegoen ezein emakume ezkondu ez ezkongaberik, hara joaten delarik buru-estalki edo mantila eroan dagiala baino.
Ez dago zertan esanik, Abandoko Udalak agindua hitzez hitz bete zuela, bere udaltzainei dekretua jagon eta bete eragiteko aginduz.